Sinds de Tweede Wereldoorlog heeft Nederland 28 verschillende kabinetten gehad, onder het voorzitterschap van 15 verschillende premiers. De premiers die de meeste kabinetten hebben geleid zijn Jan Peter Balkenende en Willem Drees; zij hebben beide 4 kabinetten voorgezeten. De premier die het langst heeft gezeten is Ruud Lubbers; in totaal 12 jaar lang. De premiers waren voornamelijk van de Partij van de Arbeid en het Christelijk Democratisch Appel. De huidige premier is de eerste premier die de VVD gehad heeft, dit is vrij uitzonderlijk te noemen kijkende naar de laatste decennia. Zijn deze premiers altijd gekozen, of zijn ze erin gerold als lid van de partij?
Gekozen sinds 1986
Het feit is dat sinds 1986 steeds de lijsttrekker van de grootste partij de premier van ons land is geworden. Daarvoor was dit niet altijd het geval. Formeel is het niet zo dat Nederland een gekozen premier heeft, maar in feite is dit lange tijd al wel het geval. Tijdens de Tweede Kamer verkiezingen is de vraag wie er dan premier zou worden wel altijd aan de orde. In 1986 bijvoorbeeld maakte het CDA reclame voor de partij met als doel Lubbers ‘zijn karwei af te laten maken’, en dus premier te laten worden. Mensen kunnen dus hun stem laten leiden door wie er premier zou willen worden binnen partijen en wie niet.
Vervlochten verkiezingen
Tijdens de verkiezingen van 2002 bijvoorbeeld liet Pim Fotuyn voor niemand verborgen dat graag premier zou worden. Het was op die manier mogelijk voor de kiezer om voor tegen de premier te stemmen middels de parlement verkiezingen. Ook in 2003 presenteerde de voormalig premier Balkenende zich als kandidaat-premier. Ook hier weer zien we dat de verkiezingen voor het parlement vervlochten zijn met het premierschap.
Tegenvoorbeelden
Er zijn echter ook tegenvoorbeelden te noemen. Frits Bolkenstein bijvoorbeeld liet er in de jaren 90 geen gras over groeien dat hij als politiek leider in de Tweede Kamer zou blijven zitten. Ook bij de verkiezingen van 2003 was Bos uitgesproken geen premier kandidaat, maar de politiek leider die ook bij een verkiezingsuitslag als grootste partij in de Tweede Kamer zou blijven zitten. Hij schoof zijn partijgenoot Job Cohen naar voor als premier kandidaat.
Foto: Minister-president via wikimedia